Monthly Archives: Νοέμβριος 2010

Τέχνη και αναπηρία

Τέχνη και αναπηρία.

Δύο έννοιες που στις συνειδήσεις της πλειοψηφίας της κοινής γνώμης είναι αντικρουόμενες. Δύο έννοιες που κατ’ επίφαση είναι αντίθετες, χωρίς κανένα σημείο συνάφειας. Γιατί η τέχνη για τους περισσότερους από εμάς αποτελεί μονοδιάστατα μια έκφραση του ωραίου, του ιδανικού. Κι όμως για πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες, με την προσπάθεια που καταβάλλεται τα τελευταία χρόνια από τα αναπηρικά κινήματα σε όλο τον κόσμο να επικοινωνήσουν την πραγματική έννοια της αναπηρίας ως μέρος της ανθρώπινης ποικιλομορφίας, η αναπηρία αποτελεί μια αστείρευτη πηγή έμπνευσης για δημιουργία, μια προσέγγιση όμως που δεν είναι πάντα αποδεκτή.

Από τη μία, καλλιτέχνες με αναπηρία έχουν αναγνωριστεί και έχουν λάβει τα εύσημα για τις εξαιρετικές τους επιδόσεις. Από την άλλη γλυπτά που απεικονίζουν σώματα με κάποια αναπηρία σοκάρουν και προκαλούν ποικίλες αντιδράσεις. Πώς εξηγείται αυτή η μεγάλη απόκλιση όσον αφορά την τέχνη που σχετίζεται με την αναπηρία; Πώς μπορεί να γεφυρωθεί αυτό το χάσμα; Υπάρχει χώρος στην τέχνη για την αναπηρία; Τι διαφορές υπάρχουν στην παραγόμενη τέχνη σε διαφορετικά σημεία του πλανήτη; Και τελικά, κατά πόσο μπορεί η τέχνη να αλλάξει τον τρόπο της θέασης της αναπηρίας από την κοινωνία; Σε αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα επιχειρεί να δώσει απαντήσεις αρθρογραφώντας για τα «Θέματα Αναπηρίας» ο σκηνοθέτης κ. Αντώνης Ρέλλας, που είναι και ο ίδιος πολίτης με αναπηρία.

«Η κοινωνική ατζέντα της αναπηρίας στηρίζεται και αναδεικνύεται από χιλιάδες ανθρώπους στην πατρίδα μας. Το αναπηρικό κίνημα θεωρείται και είναι το μαζικότερο σήμερα διεκδικητικό κίνημα. Υπό την παραπάνω έννοια παρατηρείται μια αναντιστοιχία ανάμεσα στην κινηματική δυναμική που έχει τα τελευταία χρόνια αναπτυχθεί και τη συμβολή της τέχνης σ’ αυτήν.  Η τέχνη – κύρια στην Ελλάδα – είναι πίσω από τις διεκδικήσεις και τα σημαίνοντα του αναπηρικού κινήματος. Όχι μόνο η τέχνη αλλά και ο λεγόμενος πνευματικός κόσμος στο σύνολό του», τονίζει χαρακτηριστικά απαντώντας στο ερώτημα πόσο κοντά βρίσκονται οι έννοιες της τέχνης και της αναπηρίας.

Επιχειρώντας μια αναδρομή στον χρόνο διαπιστώνεται η εισαγωγή του δίπολου «ήρωας – ζητιάνος» για την παρουσίαση των ατόμων με αναπηρία όχι μόνο μέσα από τα ΜΜΕ, αλλά και από τις διάφορες εκφράσεις τέχνης: «Διαχρονικά η τέχνη και κύρια η λογοτεχνία υπήρξαν ο προμαχώνας της κοινωνικής παραπληροφόρησης σε θέματα αναπηρίας. Οι άνθρωποι με νοητική καθυστέρηση περιπαίζονταν συστηματικά στον λαϊκό Καραγκιόζη, ο ζητιάνος του Καρκαβίτσα ανεδείκνυε ως χαρακτήρας τον άνθρωπο με αναπηρία που εκμεταλλεύεται την αναπηρία του, ζει ζωή “επιδοτούμενη”. Στην ίδια “λογική”, θέατρο και κινηματογράφος προσδίδουν στους ήρωες / πρόσωπα με αναπηρία κατωτερότητα, κακία, επικινδυνότητα ή αποδίδουν υπερφυσικές δυνάμεις .

Ο  συσχετισμός “τεράτων” και αναπηρίας είναι κοινωνικό προϊόν το οποίο εκφράστηκε έντονα μέσα από την τέχνη του κινηματογράφου.  Η αναπαραγωγή του  ρατσιστικού μύθου περί αναπηρικής δυστυχίας που “θέλει” τον άνθρωπο με αναπηρία εξ ορισμού δυστυχισμένο εξαιτίας της αναπηρίας, αναπαράγεται δια της τέχνης στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων που αναδεικνύονται χαρακτήρες με αναπηρία. Η τέχνη όμως έχει τη δυνατότητα μέσα από την ενσωμάτωση του “διαφορετικού” ατόμου στο σύνολο, της άπειρης κοινωνικοποίησης του, της συμμετοχής του στα βιώματα, στις εμπειρίες και στις ιδέες ολόκληρου του ανθρωπίνου γένους.  Η ανάδειξη  της πραγματικής διάστασης της συνθήκης της αναπηρίας και των ανθρώπων που την βιώνουν είναι και το ουσιαστικό ζητούμενο για τον καλλιτέχνη».

Ο κ. R. Randall, Διευθυντής του Φεστιβάλ Other Film στη Μελβούρνη είχε δηλώσει: «Η καταπληκτική τέχνη εξυπηρετεί όλους, η κακή τέχνη δεν εξυπηρετεί κανένα». Υπάρχει καλή και καλή τέχνη και πως ορίζονται με σημείο αναφοράς την αναπηρία; «Ως “υποκατάστατο” της ζωής η τέχνη,  έχει τον τρόπο να φέρει τον άνθρωπο σε ισορροπία με το κοινωνικό περιβάλλον του όταν όμως εκφράζει / αποκωδικοποιεί την αλήθεια των πραγμάτων. Η τέχνη που ανοίγει δρόμο προς την αλήθεια, λοιπόν, είναι εξ ορισμού καλή τέχνη. Από την άλλη, η τέχνη που αναπαράγει τον ετεροπροσδιορισμό και τα κοινωνικά ψεύδη για την αναπηρία και τους ανθρώπους με αναπηρία είναι εξ’ ορισμού “κακή” τέχνη. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, μέχρι σήμερα έχουμε γνωρίσει την κακή εκδοχή της τέχνης σε ότι αφορά την κοινωνική συνθήκη της αναπηρίας. Άρα, νομιμοποιούμαι να ισχυρίζομαι ότι η απαραίτητη εξισορρόπηση του κενού / ελλείμματος, απαιτεί πλέον καλλιτέχνες που νιώθουν και είναι “στρατευμένοι”. Άνθρωποι της τέχνης που θα συλλάβουν, θα συγκρατήσουν θα μετατρέψουν το βίωμα σε μνήμη, την ανάμνηση σε έκφραση και την ύλη σε μορφή.

Η διαφορετικότητα, η συνείδηση του ανθρώπινου ελλείμματος ως αυτονόητου κωδικού αλήθειας – έρωτα – συνύπαρξης, είναι η βαθύτερη ουσία της ανθρώπινης σκέψης ανά τους αιώνες. Ο άνθρωπος δεν είναι τέλειος, ούτε η αξίωση και επιβολή της τελειότητας είναι ο επί της γης προορισμός του. Για να γίνει κατανοητή η βαθύτερη διασύνδεση της τέχνης με την ανθρώπινη “ατέλεια”, το έλλειμμα ή την αναπηρία, αρκεί να σκεφτούμε ότι τα αντίθετά τους έχουν εγγραφεί στην ανθρώπινη ιστορία ως τα αρχέτυπα του φασισμού. Δεν υπάρχει ή δεν νομιμοποιείται – κατά τη γνώμη μου – τέχνη που να παραπέμπει στην αναγκαιότητα της άπιαστης τελειότητας και εντέλει στην επιβολή της όποιας Αρείας φυλής. Η προσωπική και κοινωνική συνύπαρξη με το έλλειμμα είναι παρακαταθήκη τέχνης, αληθινής βαθιάς τέχνης. Ο άνθρωπος με αναπηρία έχει προνομιακή σχέση με όσα συνθέτουν την πρώτη ύλη της τέχνης, μιας και έχει προνομιακή σχέση με όσα συνθέτουν την κοινωνική πρώτη ύλη διεκδίκησης του δικαιώματος στη λυτρωτική διαφορετικότητα. Η τέχνη κυοφορείται στις απελευθερωμένες από τα φασιστικά πρότυπα περιοχές του νου».

Φτάνοντας από την υψηλή και ουσιαστική τέχνη, στην ευρείας κατανάλωσης δημιουργία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης που μπαίνει σε χιλιάδες σπίτια καθημερινά ο κ. Ρέλλας είναι κάθετος. «Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη σκέψη για τον ρόλο των ΜΜΕ σε ότι αφορά τόσο την προώθηση καλλιτεχνών με αναπηρία όσο και την κοινωνική διεκδικητική ατζέντα του αναπηρικού κινήματος. Μια αντικειμενική, απελευθερωμένη ματιά στα κυρίαρχα πρότυπα που κύρια τα ιδιωτικά ηλεκτρονικά ΜΜΕ αναπαράγουν είναι αρκετή για να δώσει την απάντηση. Τα ΜΜΕ στην συντριπτική πλειοψηφία τους προσβάλλουν βάναυσα την ουσία της διεκδίκησης του αναπηρικού κινήματος που δεν είναι άλλη από το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό των ανθρώπων με αναπηρία και την δικαιωματική προσέγγιση της συνθήκης της αναπηρίας».

Σε μια κρίσιμη περίοδο, απαιτούνται κρίσιμες και ουσιαστικές αποφάσεις και ρηξικέλευθες τομές και μέτρα, ώστε να μην περιθωριοποιηθούν τα καίρια ζητήματα της αναπηρίας. Πόσος χώρος υπάρχει όμως γι’ αυτό; Μπορεί ακόμα και υπό αυτές τις συνθήκες να λειτουργήσει παιδευτικά και εν τέλει λυτρωτικά η τέχνη; «Οι εποχές που ζούμε είναι κοινωνικά και πολιτικά κρίσιμες, οι συγκρούσεις που ξεπροβάλλουν μπροστά μας θα είναι μετωπικές. Άνευ υπερβολής, αποκρουστικά φασιστικά αρχέτυπα που επί δεκαετίες φάνταζαν στο νου των αφελών ξεχασμένα, διεκδικούν και θα διεκδικήσουν με ακόμα μεγαλύτερη ένταση την επιβολή τους. Οι καλλιτέχνες με αναπηρία, στην επόμενη δύσκολη στροφή των καιρών καλούνται να βρεθούν στην πρωτοπορία των κοινωνικών ζυμώσεων. Την πρωτοπορία, συνεπώς, διεκδικούμε και οφείλουμε να διεκδικήσουμε, όχι το εξαιρετικά φτωχό – σεμνό και ταπεινό – δικαίωμα στη συμμετοχή και μόνο. Με κίνδυνο να παρεξηγηθώ, θα σας πω ότι είναι αναγκαιότητα των καιρών η δημιουργία Κίνησης Καλλιτεχνών με Αναπηρία, που στην υπόθεση διεκδίκησης / ανάδειξης  της κοινωνικής πρωτοπορίας θα πρέπει να νιώθουν απολύτως στρατευμένοι.  Ναι, στρατευμένοι, ας μην φοβίζει η λέξη. Άλλωστε, χιλιάδες είναι αυτοί που υπηρετούν την ατζέντα του αναπηρικού κινήματος και όλοι – με τον τρόπο του ο καθένας – είναι στρατευμένοι σε μια πολύ δύσκολη μεν αλλά και πολύ μεγάλη υπόθεση…

Τέχνη δεν είναι μόνο αυτό που ξεχειλίζει από τη βιωμένη πραγματικότητα αλλά και αυτό που προκύπτει παρατηρώντας από απόσταση απέναντι στη μορφή. Τέλος ο πραγματικός καλλιτέχνης – με αναπηρία ή χωρίς – δεν είναι αυτός που κατακρεουργείται από το “κτήνος”, αλλά αυτός που με κόπο καταφέρνει τελικά να το δαμάσει».

Αντωνης Ρέλλας

Σκηνοθέτης – Πολίτης με Αναπηρία

http://www.esaea.gr/index.php?module=announce&ANN_user_op=view&ANN_id=3339&MMN_position=17%3A17&thms=4&ns_news=1


Κίνηση Καλλιτεχνών με Αναπηρία

Μιά ιδιαίτερα μαχητική ομάδα ανένταχτων καλλιτεχνών με αναπηρία αποφάσισε να αναμετρηθεί με το μέλλον. “Με όσα μας παρεμποδίζουν να εκφραστούμε ισότιμα, μας κλείνουν την δίοδο επικοινωνίας με την κοινωνία ή ασφυκτικά μας την περιορίζουν” τονίζει χαρακτηριστικά η ομάδα (νομικά έχει συσταθεί ως Κίνηση καλλιτεχνών με αναπηρία)στο πρώτο επίσημο κάλεσμά της.

Το κάλεσμα απευθύνεται προς κάθε ενδιαφερόμενο να δώσει το παρών στην πρώτη συνάντηση ανταλλαγής απόψεων και εμπειριών που θα πραγματοποιηθεί στο Θέατρο Κωφών Ελλάδας (Σαχτούρη 8 – 10, πλατεία Κουμουνδούρου) το βραδάκι της Παρασκευής 19 Νοεμβρίου.

Υπάρχει μιά κοινωνία που ασφυκτιά υποταγμένη σε νόρμες επικοινωνιακές, υπάρχουν βαθιές ανάγκες εκφραστικές που αναζητούν έξοδο για να επηρεάσουν δυναμικά τα πράγματα, υπάρχουν και συμφέροντα βαθιά που αποζητούν και επιβάλλουν έναν και μοναδικό τρόπο έκφρασης, αυτόν που δεν αμφισβητεί επί της ουσίας, δεν απειλεί” : Μέσα από τις συγκεκριμένες πέντε αράδες οι της νεοσύστατης Κίνησης Καλλιτεχνών με Αναπηρία αυτοπροσδιορίζονται ως φορέας πολιτιστικής αμφισβήτησης των όσων σήμερα συνθέτουν τις ισορροπίες στα πεδία έκφρασης των ανθρώπων με αναπηρία. “Ισορροπίες τρόμου” δηλώνουν οι της Κίνησης χαρακτηριστικά, “οι καλλιτέχνες με αναπηρία σήμερα, έμμεσα ή άμεσα εκβιάζονται να λειτουργούν ως άλλοθι της ψευδοευαισθησίας της άρχουσας τάξης αν θέλουν να έχουν την οποιαδήποτε πρόσβαση μέσω του έργου τους στην κοινωνία, στο κοινό”.

Και συνεχίζουν : “Στις ακραία δεξιές εποχές μας όπου επελαύνει ο ακραίος επί θεμάτων αναπηρίας συντηρητισμός και χυδαία αναπαράγεται το μοντέλο της εξευτελιστικής φιλανθρωπίας, ο αγώνας μας για αυτοπροσδιορισμό, για έξοδο από τα τείχη της εκμετάλλευσης των κάθε λογής φιλανθρώπων, μοιάζει σχεδόν αδύνατος. Οχι απλώς δεν μας αποθαρρύνει η διαπίστωση αυτή, αλλά αντίθετα μας εμπνέει ακόμα περισσότερο” .

Κάμποσοι από τους μετέχοντες στην νεοσύστατη Κίνηση καλλιτεχνών με αναπηρία έχουν τύχει ξέχωρης προβολής τα τελευταία χρόνια. Την αποποιούνται άραγες; “ΝΑΙ – μας απαντάνε ανεπιφύλακτα – οι ψεύτικες αγκαλιές και επιδοκιμασίες ωρίμασαν μέσα μας την αλήθεια, αυτήν που πάντα γνωρίζαμε αλλά αποφεύγαμε δημόσια να ομολογήσουμε. Πλέον την ομολογούμε, αυτή δε η ομολογία μας είναι και η πρώτη επίθεσή μας ενάντια σε αυτούς που μας υποτίμησαν, το πρώτο άνοιγμα της πόρτας προς το μέλλον που είμαστε αποφασισμένοι να διεκδικήσουμε

Η νεοσύστατη Κίνηση δεν λειτουργεί με όρους και σκεπτικό ενός τυπικού σωματείου, δεν μοιράζει αξιώματα και ρόλους, είναι ανοικτή επί ίσοις όροις σε όλους όσοι θέλουν να μετάσχουν.6977 202216 το τηλέφωνο επικοινωνίας , όπως δε μας επισημαίνουν οι πρωτεργάτες “δεν απευθυνόμαστε μόνο στους επαγγελματίες καλλιτέχνες αλλά και στον καθένα εραστή της τέχνης άνθρωπο με αναπηρία.” . Στο κάλεσμα ιδιαίτερη έμφαση δίνεται “στους Κύπριους αδελφούς μας που μοιράζονται μαζί μας την πεποίθηση ότι ο βίαιος φιλανθρωπικός πατερναλισμός δολοφονεί την δυνατότητα ουσιαστικής και παρεμβατικής έκφρασης των καλλιτεχνών με αναπηρία”. Ο δύσκολος δρόμος είναι μπροστά, ζητούμενο απομένει το εάν , ποιοί και πόσοι θα τον διανύσουν .

http://www.truerespect.com.cy/


Πανελλαδικό – Παν-αναπηρικό κάλεσμα στο Συλλαλητήριο της 3ης Δεκέμβρη 2010, ώρα 10:00, στην Πλατεία Συντάγματος

Η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία και σύσσωμο το εθνικό αναπηρικό κίνημα καλεί όλους τους Έλληνες και Ελληνίδες με ή χωρίς αναπηρία να δώσουν δυναμικό «παρών» στο μεγάλο Πανελλαδικό – Παν-αναπηρικό Συλλαλητήριο που διοργανώνουν την  3 Δεκέμβρη 2010 – Εθνική Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία και ώρα 10:00 το πρωί, στην Πλατεία Συντάγματος για να στείλουμε όλοι μαζί ένα ηχηρό μήνυμα στην Πολιτεία και σε όλη την  Κοινωνία για την αναγκαιότητα θέσπισης ενός εθνικού προγράμματος δημόσιων πολιτικών για την αναπηρία.

 

Τη φετινή 3η Δεκέμβρη, τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους αντιμετωπίζουν τις πιο σκληρές και επώδυνες επιπτώσεις από την οικονομική και κοινωνική κρίση. Γνωρίζουμε από την ιστορία ότι τα άτομα με αναπηρία σε ανάλογες παρελθούσες περιόδους είναι οι πρώτοι που βιώνουν τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Η ιστορία δεν πρέπει να επαναληφθεί, γιατί τώρα πια εμείς, τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειες μας, έχουμε φέρει με συντονισμένα και σταθερά βήματα σημαντικές αλλαγές στο κοινωνικό και πολιτισμικό σκηνικό της χώρας. Οι πολύχρονοι συλλογικοί αγώνες που έχουμε δώσει και οι κατακτήσεις τους πρέπει να προστατευτούν με κάθε τρόπο. Αυτό καλούμαστε να διεκδικήσουμε, τα άτομα με αναπηρία κάθε ηλικίας, γυναίκες και άντρες, νέοι και ηλικιωμένοι, τα μέλη των οικογενειών τους, από κάθε γωνιά της χώρας, στο Συλλαλητήριο της 3ης Δεκέμβρη 2010 στην Πλατεία Συντάγματος, στις 10 το πρωί.

 

Διεκδικούμε:

  • τη λήψη οικονομικών μέτρων για την εισοδηματική ενίσχυση των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους,
  • την αντιμετώπιση της ανεργίας που πλήττει διαχρονικά τα άτομα με αναπηρία και λαμβάνει εφιαλτικές διαστάσεις
  • τη διαμόρφωση ενός ενιαίου πλαισίου ασφαλιστικών και συνταξιοδοτικών αρχών που θα οδηγεί σε αξιοπρεπή ζωή τα άτομα με αναπηρία, με πρώτο μέτρο την επαναφορά των δώρων και επιδομάτων αδείας σε όλους τους συνταξιούχους με αναπηρία και των εργαζομένων με αναπηρία,
  • την πλήρη και δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και τη δωρεάν χορήγηση όλων των απαιτούμενων τεχνικών, ορθοπεδικών, θεραπευτικών μέσων
  • τη διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα του Εθνικού Συστήματος Υγείας με την ανάπτυξη του πρωτοβάθμιου συστήματος υγείας, την ίδρυση και αναβάθμιση των μονάδων χρονίων πασχόντων, κέντρων αποκατάστασης, την ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης κ.λπ,
  • τη διασφάλιση της λειτουργίας όλων των προνοιακών δομών
  • την προστασία των οικογενειών που έχουν στη φροντίδα τους άτομα με βαριές αναπηρίες και πολλαπλές ανάγκες εξάρτησης με τη λήψη άμεσων και διακριτών μέτρων

 

Όλοι στις 3 Δεκέμβρη 2010 και ώρα 10:00 στην Πλατεία Συντάγματος! Η προστασία του δικαιώματος σε μια  αξιοπρεπή ζωή είναι υπόθεση όλων μας!